Cái nắng oi ả của tháng Năm ở Hà Nội như thiêu như đốt. Trong căn bếp chật chội của khu chung cư tầm trung, bà Mận quệt mồ hôi trán, lưng áo bà ướt đẫm sau khi dọn dẹp xong đống bát đĩa từ bữa trưa. Cổ họng bà khô khốc, đắng ngắt.
Trên bàn ăn, cốc nước cam vắt dở của cu Bon – cháu nội bà – vẫn còn trơ lại khoảng một ngụm dưới đáy. Thằng bé mải chơi game nên bỏ dở, đá trong cốc đã tan hết thành nước loãng. Tiếc của, lại đang khát cháy họng, bà Mận đưa lên miệng uống cạn một hơi. Vị cam chua loét nhưng mát lạnh khiến bà tỉnh cả người.
— “Trời ơi! Bà làm cái gì thế hả?”
Tiếng hét thất thanh xé toạc không gian yên tĩnh khiến bà Mận giật bắn mình, chiếc cốc thủy tinh trên tay rơi xuống sàn nhà vỡ tan tành. Lan – con dâu bà – đứng ở cửa phòng ngủ, mắt trợn trừng, khuôn mặt đỏ gay vì giận dữ.
— “Mẹ… mẹ khát quá, thấy cháu bỏ dở…” – Bà Mận lắp bắp, tay chân run rẩy cúi xuống nhặt mảnh vỡ.
— “Bỏ dở thì con đổ đi hoặc để con uống, sao bà lại đưa lên miệng uống thừa của cháu? Bà có biết mồm miệng người già bao nhiêu vi khuẩn không? Thằng Bon nó bụng dạ yếu, bà muốn hại chết nó à?”
Từng lời của Lan như những mũi dao nhọn hoắm đâm thẳng vào tim bà Mận. Bà chết lặng. Bà là người đã nuôi lớn chồng nó, chăm bẵm thằng Bon từ lúc đỏ hỏn, vậy mà giờ đây, trong mắt con dâu, bà chỉ là một ổ vi khuẩn di động.
— “Mẹ xin lỗi… Mẹ…”
— “Thôi bà đừng xin lỗi nữa!” – Lan gắt lên, tiến lại gần, đá văng cái giẻ lau bà đang cầm. “Tôi chịu đựng bà đủ quá rồi. Ở quê lên thì giữ cái nết quê mùa ấy lại, lên đây làm gì cho bẩn nhà bẩn cửa? Có mỗi cốc nước cam của cháu cũng tranh ăn. Đói khát đến thế cơ à?”
Bà Mận ngước nhìn con dâu. Đôi mắt mờ đục của bà ầng ậc nước. Bà không đói khát. Sáng nay, bà vừa bắt xe đò từ quê lên, trong người mang theo cả gia tài. Mảnh đất hương hỏa, nơi chôn rau cắt rốn của dòng họ, bà vừa bán đi. Bà định bụng lên đây, đưa số tiền này cho vợ chồng con trai đổi cái nhà rộng hơn, để thằng Bon có phòng riêng, để cái Lan đỡ cằn nhằn mỗi khi trời nóng.
— “Lan à, mẹ lên đây là có việc…” – Bà Mận cố gắng giải thích, tay vô thức ôm chặt chiếc túi vải nâu sờn rách bên hông.
— “Việc gì? Việc xin tiền chứ gì?” – Lan cười khẩy, liếc nhìn chiếc túi cũ kỹ. “Tháng nào chồng tôi cũng gửi về quê 2 triệu, bà tiêu gì mà lắm thế? Giờ còn mò lên tận đây ăn chực nằm chờ. Tôi nói cho bà biết, nhà này chật lắm rồi, không chứa nổi bà đâu. Đi ngay! Bà đi ngay cho khuất mắt tôi!”
Lan vừa nói vừa đẩy bà Mận ra phía cửa. Sức lực của người đàn bà trẻ khỏe, quen son phấn nhưng cũng đầy toan tính khiến bà già 70 tuổi loạng choạng.
— “Cô đuổi tôi? Đây là nhà của con trai tôi…”
— “Nhà của chúng tôi! Tên sổ đỏ là tên hai vợ chồng. Bà không góp một xu thì đừng có quyền lên tiếng. Đi ra!”
Cánh cửa chung cư đóng sầm lại trước mặt bà. Tiếng chốt khóa lạch cạch lạnh lùng vang lên. Bà Mận đứng chôn chân ở hành lang hun hút gió. Bà nhìn xuống đôi dép tổ ong mòn vẹt, rồi nhìn vào chiếc túi vải đang ôm khư khư trước ngực. Trong đó, bọc kỹ trong ba lớp nilon và tờ báo cũ, là 2 tỷ đồng tiền mặt.
Nước mắt bà trào ra, không phải vì tiếc cốc nước cam, mà vì sự bạc bẽo của lòng người. Bà cứ nghĩ hi sinh cả đời, bán đi cả nơi thờ tự tổ tiên để vun vén cho con cháu thì sẽ được hưởng chút phước lộc tuổi già. Hóa ra, trong mắt con dâu, giá trị của bà còn rẻ rúng hơn một ngụm nước thừa.
Bà Mận lủi thủi bấm thang máy đi xuống. Ra đến đường lớn, dòng người xe tấp nập khiến bà chóng mặt. Bà định móc điện thoại gọi cho con trai, nhưng rồi bà dừng lại. Thằng Tùng – con trai bà – nhu nhược, nghe vợ răm rắp. Gọi nó lúc này chỉ làm nó khó xử, hoặc tệ hơn, nó sẽ lại bảo bà: “Mẹ thông cảm, tính vợ con nó thế”.
Bà ngồi xuống ghế đá công viên đối diện khu chung cư, mở chiếc túi vải ra. Mùi tiền mới quyện với mùi dầu gió tạo nên một hương vị chua chát. 2 tỷ. Số tiền này có thể mua được bao nhiêu tấn cam? Có thể mua được bao nhiêu sự tôn trọng?
Một suy nghĩ lóe lên trong đầu bà, lạnh lùng và dứt khoát. Sự hi sinh đặt không đúng chỗ chính là sự ngu dốt.
Bà đứng dậy, vẫy một chiếc taxi.
— “Cho tôi đến ngân hàng gần nhất, rồi sau đó đến Văn phòng Luật sư.”
6 giờ tối.
Lan đang vừa nấu cơm vừa lướt điện thoại, lòng vẫn còn hậm hực chuyện lúc chiều. Cô ta nghĩ bụng, chắc bà già lại lang thang ở sảnh chờ chồng cô về để mách lẻo. Tiếng chuông cửa reo. Lan lau tay, chạy ra mở cửa, chuẩn bị sẵn một bài ca thán nếu thấy mặt mẹ chồng. Nhưng không, trước mặt cô là một người đàn ông mặc vest lịch sự, tay cầm một phong bì lớn.
— “Chào chị, tôi là luật sư đại diện của bà Nguyễn Thị Mận. Đây là giấy tờ bà Mận gửi cho anh chị.”
Lan ngớ người, cầm lấy phong bì. Người luật sư gật đầu chào rồi rời đi nhanh chóng.
Trong phong bì là một bản sao kê tài khoản ngân hàng và một bức thư tay. Lan mở tờ sao kê trước. Dòng số dư tài khoản khiến mắt cô ta hoa lên, suýt đánh rơi tờ giấy. Số dư: 2.000.000.000 VNĐ (Hai tỷ đồng chẵn). Nội dung giao dịch gần nhất: Chuyển khoản thanh toán trọn gói Dịch vụ Dưỡng lão Cao cấp 5 sao (Thời hạn trọn đời).
Tay Lan run rẩy bóc tiếp bức thư. Nét chữ của bà Mận run rẩy nhưng rõ ràng từng nét:
“Gửi Lan và Tùng,
Mẹ bán mảnh đất hương hỏa ở quê được 2 tỷ. Mẹ định mang lên cho các con đổi nhà, để gia đình mình sống rộng rãi hơn, để mẹ con mình đỡ va chạm.
Nhưng chiều nay, mẹ nhận ra rằng, cái nhà rộng bao nhiêu cũng không chứa nổi lòng dạ hẹp hòi. Một ngụm nước cam của cháu mà con tiếc với mẹ, chửi mẹ là đồ ăn bẩn, đuổi mẹ ra đường, thì 2 tỷ này nếu đưa cho con, chắc sau này mẹ nằm liệt một chỗ, con cũng hất mẹ ra bãi rác.
Mẹ đã dùng số tiền này để mua gói chăm sóc trọn đời ở Viện dưỡng lão cao cấp nhất thành phố. Ở đó, người ta phục vụ mẹ nước cam vắt tươi mỗi ngày, cơm bưng nước rót, và quan trọng nhất là họ tôn trọng mẹ.
Số tiền còn dư và tiền lãi hàng tháng, mẹ đã lập di chúc ủy quyền cho quỹ từ thiện trẻ em nghèo. Các con không cần phải lo lắng hay tìm mẹ nữa. Coi như mẹ đã chết từ lúc cánh cửa nhà con đóng sầm lại rồi.
Tạm biệt con dâu ‘sạch sẽ’ của mẹ.”
Lan chết lặng. Tờ giấy rơi khỏi tay, bay là là xuống sàn nhà ngay cạnh chỗ lúc chiều cô ta đã đứng chỉ tay đuổi bà Mận. Đúng lúc đó, tiếng chìa khóa lạch cạch. Tùng bước vào nhà, mồ hôi nhễ nhại, hớn hở khoe: — “Vợ ơi, nay mẹ gọi bảo bán đất được giá lắm, mẹ lên chưa? Mẹ bảo cho mình tiền mua con ô tô với đổi nhà đấy!”
Lan nhìn chồng, rồi nhìn vào khoảng không vô định. Cổ họng cô ta nghẹn đắng, một vị đắng còn kinh khủng hơn cả vỏ cam. Chỉ vì một ngụm nước thừa, chỉ vì một phút giây coi thường người mẹ quê mùa, cô ta đã tự tay vứt bỏ 2 tỷ đồng – và quan trọng hơn, là vứt bỏ đi cái phước đức cuối cùng của gia đình.
Lan khuỵu xuống, tiếng khóc nấc lên trong hối hận muộn màng, nhưng bà Mận giờ này đang ngồi trên chiếc xe hơi êm ái, ngắm nhìn thành phố lên đèn, bắt đầu một cuộc đời mới – cuộc đời mà bà làm chủ, không còn phải nhìn sắc mặt của bất kỳ ai.
